Najſwjecźiſchi ſakrament wołtarja.

♣I.♠ Pſchitomnoſcż Khryſtuſowa w najſwj. ſakramencźe.

1. Schto je najſwjecźiſchi ſakrament wołtarja?

Najſwjecźiſchi ſakrament wołtarja je wěrne cźěło a krej naſchoho knjeza
Jězuſa Khryſtuſa pod ſchtałtnoſcźomaj khlěba a wina.

2. Namakamy pſchi najſwj. ſakramencźe wſchitko, ſchtož k jenomu
ſakramentej ſłuſcha?

Haj, namakamy tam wſchě tſi k ſakramentej trěbne kruchi:

1) Widźomny cejch ſtaj ſchtałtnoſcźi khlěba a wina.

2) Njewidźomna hnada je Jězus ſam, kužoł @dow.

@ jo pſchez Jězuſa ſta ſo pſchi poſle@ri.

@ Kak ſta ſo tele poſtajenjo?

@ khlěb, žohnowaſche, łamaſche a poda @ wnikam prajicy: „Wzmicźe a
jěz@je cźěło!“ Potom wozmy wón khe@źakowaſche ſo, žohnowaſche a poda jón
<pb n="2"/>ſwojim wucžownikam prajicy: „Pijcźe wſchitcy z njoho;
pſchetož to je moja krej!“ (Mat. 26.)

4. Schto ſta ſo z khlěbom a z winom, hdyž bě Jězus tele ſłowa na nje
wuprajił: „To je moje cżěło — to je moja krej?“

Khlěb a wino buſchtaj pſchewobrocźenaj do Khryſtuſowoho cźěła a krewje.

5. Njewoſta nicžo wot khlěba a wina?

Nicžo, hacž jeno jeju ſchtałtnoſcźi.

6. Schto ſtaj ſchtałtnoſcźi khlěba a wina?

Wſcho, ſchtož wot khlěba a wina do zmyſłow pada (ſchtož widźimy,
cžujemy, ſłodźimy).

7. Wěmy my z wěſtoſcżu, zo je Khryſtus pſchi poſlenjej wjecžeri we
wěrnoſcżi khlěb a wino do ſwojoho cźěła a krewje pſchewobrocźił?

Haj, my to z wěſtoſcźu wěmy; pſchetož:

1) Jězus bě hižo židam do prědka ſlubił, zo budźe jim zawěrno ſwoje
mjaſo a krej hako jědź a napoj dacź.

2) Wón je pozdźiſcho pſchi poſlenjej wjecžeri zjawnje prajił, zo je to,
ſchtož w rukomaj dźerži a ſwojim wucžownikam podawa, joho cźěło a krej.

3) Tež japoſchtołowje a katholſka cyrkej ſu pſchecy tak wěrili a
wucžili.

„Khlěb, kiž ja wam dacź budu, je moje mjaſo za žiwjenjo ſwěta. Dha
wurycžowachu ſo židźa bjez ſobu prajicy: Kak móže nam tón ſwoje mjaſo k
jědźi dacź? Jězus pak wot<pb n="3"/>mołwi: Zawěrno, zawěrno praju ja
wam, jelizo wy mjaſo cžłowjekaſyna jěſcź a joho krej picź njebudźecźe,
dha njezmějecźe žiwjenjo we ſebi; pſchetož moje mjaſo je zawěrno jědź a
moja krej je zawěrno napoj.“ (Jan 6.)

8. Kajku porucžnoſcź je Jězus pſchi poſlenjej wjecžeri ſwojim
japoſchtołam dał?

Wón da jim ze ſłowami: „To cžińcźe k mojomu wopomnjecźu!“ porucžnoſcź a
móc, toſame cžinicź, ſchtož bě runje ſam cžinił, mjenujcy khlěb a wino
do joho ſwj. cźěła a krewje pſchewobrocźecź.

9. Na koho je wot japoſchtołow tale móc pſcheſchła?

Na biſkopow a měſchnikow katholſkeje cyrkwje.

10. Hdźe wopokazaju woni tule móc?

Pſchi božej mſchi, hdyž na khlěb a wino Khryſtuſowe ſłowa wupraja: „to
je moje cźěło — to je moja krej.“

11. Je po wuprajenju tychle ſłowow hiſchcże khlěb a wino na wołtarju?

Ně; ale Jězuſowe wěrne cźěło a krej pod ſchtałtnoſcźomaj khlěba a wina.

12. Kak dołho woſtanje Jězus z mjaſom a krewju pſchitomny?

Tak dołho hacž ſchtałtnoſcźi khlěba a wina trajetaj.

13. Je pod ſchtałtnoſcżu khlěba jenož Khryſtuſowe mjaſo a pod
ſchtałtnoſcżu wina jenož joho krej?

Ně; ale pod kóždej ſchtałtnoſcźu je Khryſtus ze <pb n="4"/>ſwojim žiwym
a pſchekraſnjenym cźěłom cyły a njedźěleny pſchitomny, kaž w njebjeſach
na prawicy božej.

14. Hdyž měſchnik ſwj. woblatko łama a dżěli, dźěli wón z tym tež
Jězuſowe cźěło?

Ně; jeno ſchtałtnoſcź ſo łama a dźěli; Khryſtus pak woſtanje w kóždym
kuſku cyły a žiwy; pſchetož wón njemóže wjacy wumrjecź a dźěleny bycź.

15. Je Khryſtus w najſwj. ſakramencże jeno z cžłowjecžej naturu
pſchitomny?

Ně; ale tež ze ſwojej bójſkej naturu, kotruž je pſchi ſwojim narodźe
njerozdźělnje ze ſwojej cžłowjecžej naturu zjenoſcźił.

16. Kajku cžeſcż dyrbimy toho dla Jězuſej w najſwj. ſakramencże
wopokazacż?

Bójſku cžeſcź t. r. my dyrbimy tam pſched nim ſwoje kolena zhibowacź, k
njomu ſo modlicź atd.

17. K cžomu je Jězus najſwj. ſakrament poſtajił?

1) Zo by we nim na wołtarju bjez nami bydlił,

2) zo by na božej mſchi ſo za nas woprował,

3) zo by nas w ſwj. woprawjenju ſchpizował.

♣II.♠ Wopor božeje mſchě.

1. Schto je wopor?

Wopor je widźomny dar, kiž Bohu pſchinjeſemy, zo bychmy joho hako
ſwojoho najwyſchſchoho knjeza wuznali a cžeſcźowali.

<pb n="5"/>

2. Su cžłowjekowje we wſchěch cžaſach wopory pſchinjeſli?

Haj, wot ſpocžatka ſwěta ſu cžłowjekowje kóždy cžas wopory pſchinjeſli a
w ſtarym zakonju je Bóh ſam wopory poſtajił.

3. Cžoho dla buchu wopory ſtaroho zakonja zaſy zběhnjene?

Dokelž běchu jenož pſchedznamja doſpołnoho wopora w nowym zakonju,
njemóžachu tež dlěje tracź, hacž ſtary zakoń.

4. Kotry je tónle doſpołny wopor nowoho zakonja?

Jězus Khryſtus, ſyn boži, kiž je ſo ſam we ſmjercźi na kſchižu ſwojomu
njebjeſkomu wótcej za nas woprował.

5. Dyrbjeſche z woporom na kſchižu wſchitkón wopor pſcheſtacż?

Ně; Khryſtus poſtaji, zo by tónle krawny wopor w njekrawnym woporje
božeje mſchě ſtajnje ſo wobnowjał.

6. Schto je boža mſcha?

Boža mſcha je njepſcheſtawacy wopor nowoho zakonja, we kotrymž naſch
knjez Jězus Khryſtus pod ſchtałtnoſcźomaj khlěba a wina ſwojomu
njebjeſkomu wótcej pſchez měſchnikowej rucy njekrawnje ſo wopruje, kaž
je něhdy na kſchižu krawnje ſo woprował.

7. Hdy je Khryſtus tónle wopor poſtajił?

Pſchi poſlenjej wjecžeri, hdyž pod ſchtałtnoſcźomaj khlěba a wina
ſwojomu njebjeſkomu wótcej ſo woprowaſche a potom tež ſwojim
japoſchtołam porucži, zo dyrbja toſame cžinicź k joho wopomnjecźu.

<pb n="6"/>

8. Njebě wopor božeje mſchě hižo w ſtarym zakonju ſlubjeny?

Haj, wón bě hižo ſlubjeny pſchez profetu Malachiaſa a pſchedznamjenjeny
pſchez wopor Melchiſedecha. Toho dla rěka Jězus tež měſchnik po rjedźe
Melchiſedecha.

„Ja nimam žane ſpodobanjo wjacy na wami, praji tón knjez wójſkow
(židam), a njebjeru žadyn wopor wjacy z waſchej rukow; pſchetož wot
ſłónca ſkhadżenja hacž do joho zakhadźenja budźe moje mjeno wulke bjez
ludami a na wſchěch měſtach budźe mojomu mjenej woprowane a jedyn cžiſty
wopor pſchinjeſeny.“ (Malach. 1, 11.)

„Ty ſy měſchnik do wěcžnoſcźe po rjedźe Melchiſedecha.“ (Pſ. 109, 4.)

9. Je wopor božeje mſchě cyle druhi wopor, hacž wopor na kſchižu?

Ně; ale je cyle tónſamy wopor.

10. Cžohodla je cyle tónſamy wopor?

Dokelž je w woběmaj tónſamy woprowacy měſchnik a tónſamy woporny dar. We
woběmaj wopruje Jězus Khryſtus ſebje ſamoho, ſwoje mjaſo a krej, ſwojomu
njebjeſkomu wótcej.

11. Schto pak je w woběmaj wſchelake?

Waſchnjo woprowanja. Na kſchižu woprowaſche ſo Jězus krawnje t. r.
pſchela ſwoju ſwjatu krej; pſchi božej mſchi pak nic wjacy. Toho dla
rěka boža mſcha tež njekrawue wobnowjenjo krawnoho wopora na kſchižu.

<pb n="7"/>

12. K cžomu je Khryſtus wopor božeje mſchě poſtajił?

Wón je jón poſtajił,

1) zo by nam pſchez njón ſtajnje joho wopor na kſchižu pſched wocži
ſtajał,

2) zo by nam płody tohoſamoho pſchiłožił.

13. Kotre ſu najwoſobniſche dźěle božeje mſchě?

1) Woprowanjo. 2) Pſchežohnowanjo. 3) Woprawjenjo.

14. Komu ſo pſchinjeſe wopor božeje mſchě?

Jeno Bohu ſamomu; tola wobeńdźe ſo pódla tež wopomnjecźo božich
ſwjatych?

15. Kak wobeṅdże ſo pſchi tym wopomnjecżo božich ſwjatych?

1) My dźakujemy ſo pódla Bohu za ſwjatym wopokazane hnady.

2) My proſymy ſwjatych wo jich zaſtupnu próſtwu.

16. K cžomu pſchinjeſemy wopor božeje mſchě?

1) Zo bychmy Boha khwalili (khwalbny wopor),

2) zo bychmy jomu ſo dźakowali za doſtate dobroty (dźakny wopor),

3) zo bychmy jomu doſcźcžinili za naſche hrěchi a joho hněw wujednali
(wujednacy wopor),

4) zo bychmy joho wo pomoc proſyli we wſchěch naležnoſcźach cźěła a
duſche (próſtny wopor).

17. Komu pſchiṅdu płody božeje mſchě k wužitku?

Wſchěm ſtawam katholſkeje cyrkwje, žiwym a wotemrjetym, woſobnje pak
woprowacomu měſchnikej, tym, kiž ſu pſchi woporje pobožuje pódla a tym,
za kotrychž ſo woprnje.

<pb n="8"/>

♣III.♠ Swjate wopxawjenjo.

1. Schto je ſwjate woprawjenjo?

Wužiwanjo Jězuſowoho wěrnoho cźěła a krewje w najſwjecźiſchim
ſakramencźe.

2. Je woprawjenjo k zbóžnoſcźi trěbne?

Za tych, kiž ſu tak daloko rozwucženi, zo je doſtojnje doſtacź móža, je
k zbóžnoſcźi trěbne.

„Zawěrno, zawěrno praju ja wam, jelizo wy mjaſo cžłowjekaſyna jěſcź a
joho krej picź njebudźecźe, dha njezmějecźe žiwjenjo we ſebi.“ (Jan. 6.)

3. Dyrbi pak ſo woprawjenjo pod woběmaj ſchtałtnoſcźomaj ſtacż?

To njeje trěbne; pſchetož:

1) My doſtanjemy pod jenej ſchtałtnoſcźu runje tak derje Khryſtuſa
cyłoho, kaž pod woběmaj.

2) Khryſtus ſlubi tež tym wěcžne žiwjenjo, kiž joho ſwj. cźěło jeno pod
ſchtałtnoſcźu khlěba wužiwaja a je wucžownikomaj we Emaus ſam ſwoje
cźěło pod tejle jenej ſchtałtnoſcźu podał.

„Schtóž tónle khlěb jě, budźe žiwy do wěcžnoſcźe.“ (Jan. 6.)

4. Cžoho dla prajeſche tak Khryſtus pſchi poſlenjej wjecžeri wo
kheluchu: „Pijcże wſchitey z njoho!“?

Tele ſłowa płacźa jeno japoſchtołam a jich naſtupnikam a porucžeja, zo
dyrbja woni pſchi božej mſchi wobě ſchtałtnoſcźi trjebacź a wužiwacź.

<pb n="9"/>

5. Cžohodla ſtaj pſchi božej mſchi wobě ſchtałtnoſcżi trěbnej?

Zo by wona tak wotdźělenjo Jězuſoweje ſwj. krewje wot joho cźěła a tak
krawny wopor na kſchižu nam widźomnje prědkſtajała.

6. Cžohodla wudżěla cyrkej ſwjate woprawjenjo jeno pod ſchtałtnoſcżu
khlěba?

To cžini wona toho dla, dokelž

1) ſchtałtnoſcź wina ſo lochcy rozlije a ſo dołho khowacż njehodźi,

2) mnozy njebychu chcyli z druhimi z jenoho khelucha picź,

3) chce pſchez to ſwoju wěru wuznawacź, zo je Khryſtus tež pod jenej
ſchtałtnoſcźu cyły pſchitomny.

7. Kajke hnady dżěli ſwjate woprawjenjo ſobu?

1) Wone nas najkrucźiſcho z Khryſtuſom zjenoſcźi a mnohoſcźi wo nami
ſwjatoſcźacu hnadu.

2) Wone woſłabi naſche złe nakhilnoſcźe a zahori a poſylni nas k
dobromu.

3) Wone wucžiſcźi nas wot wſchědnych hrěchow a wobróni nas napſchecźo
ſmjertnym.

4) Wone je zawdank naſchoho pſchichodnoho horjeſtacźa a naſcheje
wěcžneje zbóžnoſcźe.

„Schtóž moje mjaſo jě a moju krej pije, ma wěcžne žiwjenjo a ja budu
joho na ſudny dźeń zbudźicź.“ (Jan. 6.)

8. Doſtanje kóždy tele hnady w ſwjatym woprawjenju?

Ně; ſchtóž je njedoſtojnje t. r. w cźežkim hrěſche doſtanje, ſcźehnje
wěcžne zatamanjo na ſo.

<pb n="10"/>

„Schtóž njedoſtojnje jě wot tohole khlěba a pije z tohole khelucha, jě a
pije ſud do ſo.“ (♣I.♠ Kor. 11.)

9. Cžinja tež wſchědne hrěchi ſwj. woprawjenjo njedoſtojne?

Ně; tola pomjeńſcha joho hnady. Doſtojniſchi něchtó je doſtanje a
nadobniſche hnady dobudźe.

10. Kajki hrěch wobeṅdźe tón, kiž ſwj. woprawjenjo njedoſtojnje
doſtanje?

Wón wobeńdźe, kaž Judaſch, najžadławſche boharubjenſtwo.

11. Kajke ſcźěhwki ma njedoſtojne woprawjenjo hižo jow na zemi?

Cžwělowacy porok ſwědomja, zaſakłoſcź a njepokutniwoſcź, napoſledk
zatraſchnu ſmjercź.

12. Schto mamy cžinicź, zo bychmy ſwj. woprawjenjo doſtojnje doſtali?

My dyrbimy

1) naſchu wutrobu wucžiſcźicź wot wſchoho hrěcha, k najmjeńſchomu wot
wſchoho ſmjertnoho, pſchez prawu ſpowjedź;

2) prawu nutrnoſcź we ſebi zbudźicź pytacź.

13. Kak doſtanjemy prawu nutrnoſcż?

Hdyž we ſebi wubudźimy

1) žiwu wěru, zo je Khryſtus w najſwj. ſakramencźe hako Bóh a cžłowjek
pſchitomny, zo by ſo nam we ſwojej njeſkóncžnej luboſcźi k jědźi dał,

<pb n="11"/>

2) prawu ponižnoſcź a želnoſcż ſwojich hrěchow dla,

3) dowěrnu nadźiju, luboſcź a žadoſcź za Khryſtuſom.

„Knježe, — ja njejſym doſtojny, zo zaſtupiſch pod moju tſěchu, — ale
rjekń jeno ſłowo a moja duſcha budźe wuſtrowjena.“

14. Kak mamy ſo na cźěle k ſwj. woprawjenju pſchihotowacź?

My dyrbimy nacž wutrobu a pſchiſtojnje zhotowani bycź.

15. Kak dyrbimy k blidu božomu pſchiſtupicż?

Pſchiſtojnje cźiſche, rucy k wutrobje pozběhnjenej a wocži k zemi
złoženej.

16. Kak mamy ſo pſchi ſwj. woprawjenju zadżeržecż?

My dyrbimy změrom klecžo hłowu pozběhnycź, hort trochu wocžinicź, jazyk
na ſpódnju hubu połožicź a pobožnje ſwjate woblatko doſtacź.

17. Kak mamy ſo po ſwj. woprawjenju zadżeržecż?

My mamy ſo cźiſche na ſwoje měſto wrócżicź a tam hiſchcźe někotry cžas
we nutrnym rozpominanju a modlenju pſchecžinicź.

18. Kajke rozpominanja a modlitwy budżemy k tomu wuzwolecź?

My budźemy

1) rozpominacź wulkoſcź doſtateje hnady a za nju Bohu ſo dźakowacź;

<pb n="12"/>

2) ſlubicź, zo chcemy Bohu ſwěrni woſtacź a jomu horliwje ſłužicź;

3) proſycź za huadu wobſtajnoſcźe a za druhe naležnoſcźe.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje 1871.
